Aplikant adwokacki lub radcowski może wykonywać część czynności zawodowych w ramach uprawnień przewidzianych ustawą i pod kierunkiem patrona. Nie oznacza to jednak, że błąd aplikanta pozostaje bez znaczenia dla klienta. Jeżeli wskutek działania albo zaniechania aplikanta powstanie szkoda, trzeba ustalić, kto ponosi odpowiedzialność, czy dana czynność była związana z wykonywaniem zawodu oraz czy obejmuje ją ubezpieczenie OC. Znaczenie ma również zakres upoważnienia aplikanta, rodzaj wykonanej czynności oraz sposób, w jaki kancelaria organizowała wykonywanie zlecenia.

Zakres czynności wykonywanych przez aplikanta

Po sześciu miesiącach aplikacji aplikant adwokacki może, w określonym ustawowo zakresie, zastępować adwokata przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami. Podobne uprawnienie przysługuje aplikantowi radcowskiemu w zakresie zastępowania radcy prawnego. Ustawy przewidują jednak wyjątki dotyczące między innymi Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Aplikant może także sporządzać określone pisma procesowe z wyraźnego upoważnienia profesjonalnego pełnomocnika, z zachowaniem ustawowych ograniczeń. Zagadnienia dotyczące obowiązkowego i nadwyżkowego OC oraz szkód wyrządzonych przez aplikantów opisano również pod adresem https://zrozumiecprawo.org/obowiazkowe-i-nadwyzkowe-oc-adwokata-oraz-radcy-prawnego-sumy-gwarancyjne-wylaczenia-i-szkody-wyrzadzone-przez-aplikantow/. Przy ocenie konkretnego przypadku należy przede wszystkim ustalić następujące okoliczności:

• Zakres ustawowych uprawnień aplikanta.
• Rodzaj czynności wykonanej w imieniu adwokata lub radcy prawnego.
• Istnienie wyraźnego upoważnienia, jeżeli jest ono wymagane.
• Związek działania aplikanta z działalnością zawodową kancelarii.
• Powstanie szkody, jej wysokość oraz związek przyczynowy z błędem.

Odpowiedzialność nie zależy wyłącznie od tego, że konkretną czynność wykonał aplikant. W relacji z klientem znaczenie może mieć odpowiedzialność adwokata lub radcy prawnego, który korzysta z pomocy innych osób przy wykonywaniu działalności zawodowej. Ubezpieczenie obowiązkowe ma zapewniać ustawowy poziom ochrony, natomiast polisa nadwyżkowa może zwiększać sumę gwarancyjną albo obejmować dodatkowe ryzyka. Nie można jednak automatycznie przyjąć, że każda szkoda spowodowana przez aplikanta zostanie pokryta z każdej polisy, ponieważ znaczenie mają przepisy oraz warunki konkretnej umowy ubezpieczenia. Przy ustalaniu odpowiedzialności trzeba także rozróżnić odpowiedzialność cywilną od ewentualnej odpowiedzialności dyscyplinarnej aplikanta. Ta ostatnia może powstać w razie naruszenia prawa, zasad etyki, godności zawodu lub obowiązków zawodowych, ale sama procedura dyscyplinarna nie zastępuje roszczenia o naprawienie szkody. W praktyce przed zgłoszeniem roszczenia warto zebrać następujące dokumenty i informacje:

• Umowę z kancelarią oraz dokumenty określające zakres zlecenia.
• Korespondencję z adwokatem, radcą prawnym lub aplikantem.
• Pisma procesowe, potwierdzenia ich złożenia oraz informacje o terminach.
• Dokumenty potwierdzające wysokość poniesionej szkody.
• Informacje pozwalające ustalić, kto faktycznie wykonał wadliwą czynność.
• Dane dotyczące ubezpieczenia OC kancelarii lub profesjonalnego pełnomocnika.

Jak ocenić szkodę i możliwość uzyskania odszkodowania

Sam fakt popełnienia błędu przez aplikanta nie zawsze oznacza jeszcze powstanie obowiązku zapłaty odszkodowania. Konieczne jest wykazanie szkody oraz odpowiedniego związku między działaniem lub zaniechaniem a jej powstaniem. Przykładem może być niedochowanie terminu procesowego, nieprawidłowe przygotowanie pisma, przekazanie klientowi błędnej informacji albo niewykonanie czynności, którą należało podjąć w określonym czasie. W niektórych sprawach trzeba również ocenić, czy błąd pozbawił klienta realnej możliwości uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Istotne jest także ustalenie, czy aplikant działał w ramach czynności zawodowych objętych ochroną ubezpieczeniową. Obowiązkowe OC adwokata i radcy prawnego obejmuje odpowiedzialność za szkody związane z wykonywaniem zawodu w zakresie określonym przepisami, a rażące niedbalstwo nie jest automatycznie wyłączone z takiej ochrony. Inaczej należy oceniać działanie umyślne, którego skutki zależą od właściwych regulacji oraz warunków konkretnej polisy.

W rezultacie szkoda wyrządzona przez aplikanta wymaga oceny kilku elementów jednocześnie. Trzeba ustalić charakter wykonanej czynności, zakres uprawnień aplikanta, odpowiedzialność profesjonalnego pełnomocnika, wysokość szkody, związek przyczynowy oraz zakres ochrony ubezpieczeniowej. Klient nie powinien ograniczać się do wskazania osoby, która bezpośrednio popełniła błąd. Konieczne jest ustalenie, w jakim charakterze działała ta osoba i czy jej czynność pozostawała w związku z działalnością zawodową. Dopiero pełne odtworzenie tych okoliczności pozwala prawidłowo ocenić podstawę roszczenia, wskazać właściwego adresata żądania oraz ustalić, czy i w jakim zakresie możliwe będzie uzyskanie świadczenia z ubezpieczenia OC.

Artykuł przygotowany przez partnera strony.